Kanseri y’inkondo y’umura n’iy’ibere ni zo ziganje mu Rwanda

  • NYIRANEZA JUDITH
  • Mutarama 31, 2024
  • Hashize ibyumweru 4
Image

Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ubuzima RBC, kirakangurira Abanyarwanda kwisuzumisha kanseri cyane cyane kanseri y’ibere n’iy’inkondo y’umura zikunze kwibasira ab’igitsina gore hakiri kare.

Umukozi muri RBC mu ishami rishinzwe kurwanya no gukumira indwara za kanseri mu Rwanda, Hagenimana Marc yasobanuye kanseri icyo ari cyo.

Ni ubutumwa bwatangaje ubwo hasurwaga ibigo nderabuzima bya Mukarange na Nyamirama mu Karere ka Kayonza ndetse n’ibitaro bya Kibungo ahari laboratwari, harebwa uko ubukangurambaga ku kwisuzumisha kanseri buhagaze by’umwihariko kanseri y’inkondo y’umura guhera mu kwa cumi 2023 kugeza ubu ku bufatanye bwa RBC, Elekta Foundation na Partners in Health.

Yagize ati: “Kanseri ni ikura ry’uturemangingo mu buryo budasanzwe. Buri gice cyose cy’umubiri gishobora gufatwa na kanseri bitewe n’ikura ry’uturemangingo.”

Yongeyeho ati: “Kanseri ni ikibazo cyugarije u Rwanda muri rusange, ikaba ari imwe mu ndwara zitandura dufite mu gihugu cyacu. Kugeza uyu munsi iyo urebye imibare ya kanseri zose twakiriye mu mwaka wa 2023, twakiriye abarwayi barenga 5200 bafite amoko yose atandukanye ya kanseri.

Umukozi muri RBC mu ishami rishinzwe kurwanya no gukumira indwara za kanseri mu Rwanda, Hagenimana Marc

Akomeza asobanura ko abisuzumishije kanseri y’inkondo y’umura mu myaka 5 ishize kuva 2018 kugeza 2023 bari 372 904, bigaragara ko 23% by’abagore ari bo bamaze kwisuzumisha kugeza uyu munsi, kuko buri wese asabwa kuyisuzumisha rimwe mu myaka 5.”

Muri izo kanseri, iy’inkondo y’umura ndetse na kanseri y’ibere akaba ari zo ziganje mu Rwanda.

Hagenimana yagize ati: “Mu mwaka ushize hasuzumwe kanseri y’ibere abantu 97 077 abagera kuri 610 barayisanganwa naho mu bantu 130 133 bapimwe kanseri y’inkondo y’umura habonekamo 605.”

Ntibivuga ko ari bo bonyine bazirwaye, ahubwo ni bo baba barageze ku bitaro bakivuza, kuko iyo ugereranyije imibare y’abarwayi twakiriye, ni ikigireranyo cyabo dukwiye kubona, biragaragara ko tubona hafi ½. Ikigereranyo cy’Umuryango w’Abibumbye kigaragaza ko mu mwaka ushize dukwiye kuba twarakiriye abarwayi 1200 ku ba kanseri y’inkondo y’umura ndetse n’abarenga 1200 kuri kanseri y’ibere. Bityo Abanyarwanda bashishikarizwa kwisuzumisha bakamenya uko bahagaze.”

Abagore bakangurirwa kwisuzumisha kanseri y’ibere n’iy’inkondo y’umura hakiri kare

Uwingeneye Olive yatangarije Imvaho Nshya ko yaje kwipimisha ubwo yari atwite akamenya uko ahagaze.

Yagize ati: “Nza kwipimisha inda bwa mbere badusobanuriye ibyiza byo kwipimisha ibere, numvishe bizangirira akamaro kuko bizamfasha kumenya uko ubuzima buhagaze. Twasobanuriwe ko tugomba kwipimisha kugira ngo tutazarwara kanseri y’ibere kuko iyo hagaragaye kare ibimenyetso byayo bitanga amahirwe mu gukumira kanseri.”

Ashishikariza abagore n’abakobwa kwitabuira kwipimisha.

Mu Karere ka Kayonza, abisuzumishije kanseri y’inkondo y’umura guhera mu kwa cumi 2023 kugeza ubu ku bufatanye bwa RBC, Elekta Foundation na Partners in Health ni 22 179, bangana na 37% by’abagore bagomba gusuzumwa muri ako karere.

Abagaragaje ibimenyetso bibanziriza kanseri y’inkondo y’umura muri Kayonza bavuwe ni 603, abasanzwe barwaye kanseri y’inkondo y’umura bari kwitabwaho ni 9. Abisuzumishije kanseri y’ibere muri Kayonza bari 22 023, abasanze bamaze kurwara iyo kanseri bari kwitabwaho ni 13

Kugeza ubu hari amoko arenga 100 ya kanseri ku Isi ariko iziganje cyane mu Rwanda harimo kanseri y’inkondo y’umura, kanseri y’ibere, kanseri y’igifu, kanseri yo mu maraso na kanseri y’urura.

  • NYIRANEZA JUDITH
  • Mutarama 31, 2024
  • Hashize ibyumweru 4
TANGA IGITEKEREZO
Andika igitekerezo

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE