Abafite ibikorwa by’ubuhinzi bakorera muri tumwe mu Turere dutatu tw’u Rwanda dukunze kwibasirwa n’amapfa bagiye kubona ubufasha bushya bwa miliyari zisaga 7 z’amafaranga y’u Rwanda buzabafasha kuziba icyuho cy’amapfa mu gihe imvura itaguye neza, ndetse n’ibihe by’izuba bikamara igihe kirekire.
Ni umushinga mugari ufite agaciro ka miliyoni 35 z’a amadorali ya Amerika (ni ukuvuga miliyari zisaga 51 z’amafaranga y’u Rwanda) yemejwe n’Inama y’Ubutegetsi y’Ikigega Adaptation Fund. Muri iyo nkunga yemejwe, miliyoni 4,97 z’amadolari ya Amerika ni yo yagenewe u Rwanda, ari yo ahwanye na miliyari 7 z’amafaranga y’u Rwanda.
Raporo y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Iterambere (UNDP) ivuga ko iyo nkunga igamije gushyigikira abahinzi bato bo mu Turere twa Kayonza, Gatsibo na Nyagatare mu Ntara y’Iburasirazuba.
Izindi miliyoni 30 z’amadolari ya Amerika yitezwe ko zizifashishwa mu gushyigikira umushinga ukorera mu Karere ka Afurika y’Iburasirazuba ugamije gufasha imiryango yorora amatungo n’ikorera ubuhinzi n’ubworozi mu bice byo mu Karere nka Kenya, Ethiopia na Somalia.
Iyi gahunda iri mu mushinga mugari wo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe wemejwe n’Inama y’Ubutegetsi y’Ikigega Mpuzamahanga Gishinzwe Guhuza Ibihugu n’Imihindagurikire y’Ibihe, ugizwe n’ibikorwa bibiri bizashyirwa mu bikorwa mu Rwanda no mu bihugu byo mu ihembe rya Afurika.
Ibi bikurikiye kwemezwa kw’inkunga igamije kongerera abaturage ubushobozi bwo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe no kurinda imibereho yabo ishingiye ku buhinzi.
Iyi nkunga ije mu gihe ibihe bikomeza guhindagurika mu buryo butunguranye bikabangamira igihembwe cy’ihinga, umusaruro w’ibihingwa ndetse n’umutekano w’ibiribwa mu bice bimwe na bimwe by’ibihugu biharanira guteza imbere ubuhinzi butanga umusaruro.
Inyungu y’abahinzi muri uwo mushinga
Mu Rwanda, uyu mushinga uzashyirwa mu bikorwa na UNDP ku bufatanye na Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi. Uzafasha abahinzi bato bo muri utwo turere kubona amakuru y’ikirere ajyanye n’aho batuye, guteza imbere ubuhinzi bujyanye n’imihindagurikire y’ibihe, gukoresha ikoranabuhanga n’ubundi buryo bugezweho mu buhinzi, ndetse no kunoza serivisi z’ubujyanama mu by’ubuhinzi.
Ibi bikorwa biteganyijwe gufasha abahinzi gufata ibyemezo bishingiye ku makuru ahamye ku gihe cyo gutera imyaka, uko bayitaho n’ibindi bikorwa by’ubuhinzi. Bizanabafasha kugabanya igihombo giterwa n’imihindagurikire y’ibihe itunguranye.
Uyu mushinga uzakorana bya hafi n’amakoperative y’abahinzi, ubuyobozi bw’Inzego z’ibanze n’imiryango nterankunga ikorerana n’abaturage, hagamijwe kubongerera ubushobozi bwo kumenya ibibazo biterwa n’imihindagurikire y’ibihe no kugira uruhare mu gushaka ibisubizo.
Abahinzi bato 10 000 bazungukira muri uwo mushinga
Nkuko biteganyijwe muri uwo mushinga, nibura, abahinzi bato babarirwa mu 10 000 bazagerwaho n’inyungu zawo ukazafasha kurinda imibereho y’abaturage bo mu cyaro, kongera gahunda yo kwihaza mu biribwa no kubaka ubushobozi burambye bwo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe.
Impamvu hatoranyijwe utwo turere dutatu
Umunyamabanga Uhoraho muri Minisiteri y’Ubuhinzi n’Ubworozi, Kamana Olivier yatangaje ko uyu mushinga uzibanda ku bice byagiye bigira ibibazo bikomeye biterwa n’imihindagurikire y’ibihe mu myaka itanu ishize.
Yagize ati: “Muri utu turere, umushinga uzashyirwa mu bikorwa mu Mirenge ikunze kwibasirwa n’imihindagurikire y’ibihe. Mu myaka itanu ishize, iyo Mirenge yagiye igira ibibazo bikomeye biterwa n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe, ari na yo mpamvu yatoranyijwe muri uyu mushinga.”
Utu Turere dutatu ni tumwe mu duce tw’ingenzi mu musaruro w’ubuhinzi mu Rwanda, ariko amapfa ahora agaruka n’imvura igwa mu buryo budasanzwe byagiye bibangamira ibikorwa by’ubuhinzi.
Mu mwaka wa 2025, igihe kirekire cy’izuba ryinshi cyibasiye Akarere ka Kayonza cyatumye imyaka yangirika, bituma ingo zibarirwa bihumbi zishingira ku nkunga y’ibiribwa zahabwaga n’abantu batandukanye kugira ngo zibashe kubaho.
Abaturage 97 951 bo mu miryango isaga 23 000 bahawe inkunga y’ibiribwa mu Mirenge ya Ndego, Rwinkwavu, Kabare na Mwili, yari mu yibasiwe cyane n’amapfa.
Ibibazo bisa n’ibyo byagaragaye no mu Turere twa Gatsibo na Nyagatare, aho abahinzi bahuye n’itinda ry’imvura ndetse no kudahuza kw’ibihe by’ihinga n’igihe imvura yagombaga kugwira.
Abahinzi bavuga igihombo batewe n’amapfa
Uzamukunda Marguerite, utuye mu Murenge wa Kiramuruzi mu Karere ka Gatsibo, yavuze ko igihe kirekire cy’izuba cyabangamiye ibikorwa by’ubuhinzi, bigatuma zimwe mu ngo zihura n’igihombo cy’imyaka.
Yagize ati: “Mu mezi atandatu ashize, ntitwabonye imvura ihagije. Kuva muri Gicurasi kugeza mu Kwakira uyu mwaka, twagize izuba ryinshi ridasanzwe. Mu gihembwe cy’imvura cyari giteganyijwe kuva muri Nzeri kugeza mu Kuboza, imvura yatinze kugwa. Hari imiryango imwe n’imwe imyaka yangiritse.”
Naho Tugirinshuti Evariste, Perezida w’Ihuriro ry’Amakoperative y’Abahinzi b’Ibigori mu Rwanda, yavuze ko ihindagurika ry’uburyo imvura ryagize ingaruka ku bahinzi b’ibigori, cyane cyane abari barahinze imbuto bategereje ko imvura isanzwe igwa muri Nzeri.
Yagize ati: “Ibihe byarahindutse. Twari tumenyereye ko imvura itangira kugwa mu ntangiriro za Nzeri, ariko hari abahinzi batangiye kuyibona hagati mu Kwakira. Imbuto z’ibigori zari zaratewe muri Nzeri zagize ikibazo cyo kumera, bituma abahinzi bahura n’igihombo.”
Yavuze ko abahinzi bahuye n’ibibazo nk’ibyo no mu gihembwe cy’ihinga cyabanje, ubwo imvura yahagararaga mbere y’igihe yari yitezwe.
Ati: “Umwaka ushize muri iki gihembwe, imvura yatangiye kugwa kare, ariko iza guhagarara mbere y’igihe, bigira ingaruka ku bahinzi mu gihe ibigori byari bikirimo gukura. Nkubu uyu mwaka imvura yaratinze, bigira ingaruka ku bari barahinze kare. Hari abahinzi bamaze ibyumweru bibiri babona imvura inshuro imwe gusa, mu gihe abandi ari bwo bagitangira gutera imyaka. Ariko turacyafite icyizere ku mezi ari imbere, igihe imvura itazahagarara hakiri kare.”
Ikigo cy’Igihugu cy’Iteganyagihe cyari cyaratangaje ko igihe imvura yo muri Nzeri kugeza mu Kuboza izatangirira kizaba gitandukanye bitewe n’ahantu mu gihugu.
Mu iteganyagihe ryacyo, cyavuze ko imvura yari iteganyijwe gutangira kugwa hagati ya tariki ya 6 na 13 Ukwakira mu Karere ka Kirehe ndetse no mu bice bisigaye by’Uturere twa Ngoma na Kayonza.
Izindi gahunda zo kongera ubushobozi bwo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe
Inkunga yagenewe u Rwanda iri mu bikorwa binini by’Ikigega Mpuzamahanga Gishinzwe Guhuza Ibihugu n’Imihindagurikire y’Ibihe, bigamije kongerera ubushobozi abaturage bibasirwa cyane n’ingaruka zikomeye z’imihindagurikire y’ibihe.
Umushinga wa kabiri ufite agaciro ka miliyoni 30 z’amadolari ya Amerika uzibanda ku baturage borora amatungo n’abakora ubuhinzi n’ubworozi mu gace ka Mandera Triangle, gahuriramo imbibi z’ibihugu bya Kenya, Ethiopia na Somalia.
Abaturage bo muri aka Karere bahura n’amapfa ahora agaruka, imyuzure, kwimurwa n’ibiza ndetse no kugorwa no kubona amazi n’inzuri zigenda ziba nke.
Uyu mushinga uzashyirwa mu bikorwa ku bufatanye na za Guverinoma z’ibi bihugu bitatu, Umuryango uhuza ibihugu byo mu Karere ka Afurika y’Iburasirazuba n’ihembe rya Afurika (IGAD) ndetse na UNDP.
Ukazibanda ku kongera ubushobozi bw’abaturage bwo gutahura hakiri kare ibiza, kunoza imicungire y’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe hagati y’ibihugu bihana imbibi, gusana inzuri zangiritse no gushyigikira ibikorwa bijyanye n’imibereho myiza ishobora guhangana n’imihindagurikire y’ibihe.
Uzanafasha abagore n’abaturage borora amatungo kubona andi mahirwe yo kwiteza imbere no kwinjiza amafaranga.
Mikko Ollikainen, Umuyobozi w’Ikigega Mpuzamahanga Gishinzwe Guhuza Ibihugu n’Imihindagurikire y’Ibihe, yavuze ko abaturage bibasirwa n’imihindagurikire y’ibihe bagomba gushyigikirwa kugira ngo bagire uruhare rufatika mu gushaka ibisubizo by’ibibazo bahura na byo.
Yagize ati: “Abaturage bo mu gace ka Mandera Triangle no mu Turere two mu Rwanda dukunze kwibasirwa n’amapfa basanzwe bahura n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe, kandi biteguye kugira uruhare mu kuyihanganira no gushaka ibisubizo byayo.”
Yakomeje agira ati: “Iyi mishinga mishya iterwa inkunga n’Ikigega Mpuzamahanga Gishinzwe Guhuza Ibihugu n’Imihindagurikire y’Ibihe igamije kunoza uburyo abaturage babona amakuru y’ikirere, kurinda imyaka n’amatungo yabo ndetse no kongera umutekano w’ibiribwa mu bihugu bihana imbibi.”
Inkunga igenerwa imihindagurikire y’ibihe iracyari hasi
Radhika Dave, Umuyobozi w’agateganyo ushinzwe ibikorwa byo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe no kubaka sosiyete zifite ubushobozi bwo kwihanganira ingaruka zabyo muri UNDP, yavuze ko amafaranga atangwa mu mishinga yo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe akiri make cyane ugereranyije n’ayakenewe, cyane cyane ku baturage n’inzego zikorera ziba ahakunze kwibasirwa nibobazo by’amapfa.
Yagize ati: “Inkunga y’amafaranga yo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe iracyari hasi cyane ugereranyije n’ibikenewe mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere, cyane cyane ku nzego z’ibanze n’ibigo bikorera mu bice byibasiwe cyane n’ingaruka z’imihindagurikire y’ibihe.”
Ikigega Mpuzamahanga Gishinzwe Guhuza Ibihugu n’Imihindagurikire y’Ibihe gitera inkunga imishinga yo guhangana n’imihindagurikire y’ibihe mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere, cyane cyane ibihugu n’abaturage bibasirwa cyane n’ingaruka zayo.





Nibyo koko kandi birakwiye ko uturere twa Kayonza,Nyagatare na GATSIBO dushakirwa umuti wo guhangana n’ihindagurika ry’ibihe byimvura kuko bitabaye ibyo wamuturage wa Ndego watetse imitanga ntiyaba yaragaragaje inzara