Hari ibihugu byatoye amategeko agenga kugera ku makuru bitayubahiriza 

Hari ibihugu byatoye amategeko agenga kugera ku makuru bitayubahiriza 

“Kwemeza amategeko no kuyashyira mu bikorwa ni ibintu bibiri bitandukanye“, nk’uko bishimangirwa n’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Burezi, Ubumenyi n’Umuco (UNESCO), ryashyize hanze ubushakashatsi bugaragaza ko ibihugu 141 ku Isi byashyizeho amategeko agenga uburenganzira bwo kugera ku makuru, ariko ibyinshi muri byo bikaba bidakurikirana uburyo ashyirwa mu bikorwa. 

Ku wa Mbere tariki ya 28 Nzeri 2026, ni bwo hizihijwe Umunsi Mpuzamahanga wahariwe Kugeza Amakuru kuri Bose, ku nsanganyamatsiko igira iti: “Kubungabunga Ukuri n’Ubusugire bw’Amakuru mu Gihe cy’Ikoranabuhanga: Uruhare rw’Ubwisanzure bwo Kubona Amakuru mu Guhangana n’Akajagari.”

Mu bushakashatsi bwakozwe na UNESCO, byagaragaye ko ibihugu byinshi bigifite ibyuho mu gushyira mu bikorwa no gukurikirana amategeko byatoye bikanayemeza, gukurikirana uburyo abaturage babyo bagerwaho n’amakuru abafitiye umumaro no kuyabungabunga. 

Mu bihugu byakozwemo ubushakashatsi, ibigera kuri 51 ntibyashoboraga kugaragaza uburyo bibika amakuru nubwo bivuga ko byashyizeho inzego, amategeko n’indi mikorere igenga gukusanya no kubika amakuru. 

Ubuyobozi bwa UNESCO buhamya ko Isi itazigera ibura amakuru ariko hari ababuzwa amahirwe yo kuyabona kandi ngo ibyo bituma sosiyete nyinshi zirushaho gucibwa intege no kutamenya.

Ibyo bigaragarira ku kuba muri iki gihe Isi yahindutse nk’Umudugudu hari ibihugu ugeramo ugasanga abatu badashobora gusubiza ibibazo byoroshye birimo nk’ikibaza kiti: “Ni iki cyabaye? Ni nde wafashe umwanzuro wo gukora iki n’iki? Ese ibi ni ukuri?” n’ibindi byinshi. 

Mu gihe Isi yahujwe n’ikoranabuhanga, abibwira ko bafite amakuru na bo baba imbata z’urujijo, ibinyoma ndetse n’ubuhemu. Amakuru yihuta kurusha kubazwa inshingano y’ibyo agendana na byo, ugasanga imibare y’abayakurikira itanga inyungu kurusha ukuri kwayo. 

Ikoranabuhanga ry’ubwenge buhangano (AI) na ryo rivugwaho gukusanya amakuru menshi arimo n’ayobya abantu ku rwego runaka, bityo mu kirere nk’icyo uburenganzira bwo kumenya bukaba butakiri ikibazo cyo gukorera mu mucyo gusa, ahubwo ngo ni umutima wo kugera ku bwigenge busesuye. 

UNESCO yagaragaje ko Ihuriro ryiswe “Access Now and #KeepItOn”, mu mwaka wa 2025, ryagaragaje ahantu 313 hagiye hakurwa ku murongo wa internet burundu mu bihugu 52, akaba ari wo mubare wo hejuru wigeze kumenyekana mu mateka y’Isi. 

UNESCO ivuga ko gukuriraho rubanda internet bizitira abanyamakuru, bigacecekesha imiryango ndetse n’abaturage bakabura amakuru yakabaye abarokorera ubuzima. 

Iryo shami rya Loni risanga amategeko ashyirirwaho gushimangira uburenganzira bwo kubona amakuru akwiriye kurindwa inyungu za Politiki zituma atabasha gukora mu nyungu z’abaturage. 

Rihamyakandi ko kwambura abatuye Isi uburenganzira bwo kubona amakuru bishobora guteza igihombo kiri hagati ya miliyari 350 z’amadolari ya Amerika na miliyari 510 z’amadolari ya Amerika buri mwaka, kuko bigira ingaruka zitaziguye ku mikorere y’inzego z’ubuzima, bidobya amatora anyuze mu mucyo, bigatinza ingamba zo guhangana n’ihindagurika ry’ibihe, urwego rw’imari rukahazaharira ndetse n’inzego zigatakarizwa icyizere.

Inama zitangwa ni uko gukoresha itangazamakuru rya Leta n’iryigenga rikora kinyamwuga ari intambwe ikomeye yo gufasha rubanda kubona amakuru meza kandi abafasha kuva mu iroro ry’ibihuha nubwo na ryo rikomeje guhura n’ingorane zo kuba kuri ubu buri wese ashobora gutangaza amakuru ku mbuga nkoranyambaga atabanje kuyagenzura kandi akurikirwa n’abantu batagira ingano. 

Impuguke za Loni zisaba za Guverinoma zose ku Isi gushora imari ihagije mu kubaka itangazamakuru rikorera inyungu za rubanda, rigenzura amakuru ritangaza n’ibihamya rihabwa mbere yo kubitangaza muri rubanda. 

Guverinoma zasabwe kandi guharanira ko amategeko agenga kugera ku makuru ashyirwa mu bikorwa, zikanagira uruhare mu kurinda indorerezi n’imiryango mpuzamahanga ikurikirana imikorere n’imikoreshereze yayo.

Imbuga nkoranyambaga n’ibigo by’ikoranabuhanga na byo byasabwe gufata mu nshingano amahirwe yo gusakaza amakuru bikayajyanisha n’itegeko mpuzamahanga rirengera uburenganzira bwa muntu bwo kugera ku makuru amwubaka. 

Ibigo by’itangazamakuru na byo birasabwa kujya biharanira gutanga amakuru afite ireme aho kwibanda kuri ya yandi agera kuri benshi ariko nta reme n’ubunyamwuga afite, kuko abaturage bafite uburenganzira bwo guhabwa amakuru yagenzuwe kandi abafitiye umumaro.

Sangiza abandi iyi nkuru
Ibitekerezo

Nta gitekerezo kiratangwa. Ba uwa mbere gutanga igitekerezo.

Andika igitekerezo

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE

Inkuru ziheruka
  1. Amavubi yatsindiye Cap-Vert iwayo mu guhatanira kujya muri CAN 2027 29 Nzeri 2026 Saa 20:45
  2. Nyagatare: Hegitari 200 zariho imyaka y’abaturage zatwawe n’imvura 29 Nzeri 2026 Saa 20:33
  3. Nari ingare, nacuruzaga ibiyobyabwenge: Ubuhamya bw’umwana w’umukobwa ugororerwa i Nyagatare 29 Nzeri 2026 Saa 17:04
  4. U Burundi bwemeje ko abasirikare babwo babiri bafatiwe muri RDC 29 Nzeri 2026 Saa 16:35
  5. Ubumwe n’ubudaheranwa mu Rwanda byazamutseho 13% 29 Nzeri 2026 Saa 15:59