U Rwanda rwishimira ko Afurika ibonwamo ahazaza h’iterambere ry’Isi

  • NTAWITONDA JEAN CLAUDE
  • Ugushyingo 27, 2023
  • Hashize amezi 6
Image

Mu kwezi nk’uku k’Ugushyingo 1884, i Berlin hari hateraniye inama y’amezi ane yagabiwemo umugabane w’Afurika, aho abakoloni bo ku Mugabane w’u Burayi bagabanye ubutaka bushya babyaje umusaruro imyaka amagana, ibihugu by’Afurika bikaba bicyishyura ikiguzi cyabwo n’uyu munsi.

Nyuma y’imyaka 138 ishize, Afurika iracyabonwa nk’amahirwe y’iterambere ry’ahazaza h’Isi nubwo ari wo mugabane wasigajwe inyuma n’ayo mateka yagabanyije uwo mugabane ugatakaza ubwigenge bwo kwiyubaka nk’iyindi yose.

Kuri ubu Guverinoma y’u Rwanda yishimira ko abantu baturutse ku Isi bashobora guteranira ku Mugabane w’Afurika baje kwiga ku hazaza h’uyu mugabane ubonwa nk’umusemburo w’iterambere rikenewe ku Isi, ndetse ukaba ukomeje ibiganiro n’indi migabane bigamije gukorana mu buryo Afurika ihabwa ijambo ku meza y’ibiganiro.

Minisitiri w’Intebe Dr. Ngirente Edouard, yagaragaje ko igihe kigeze ngo Afurika ibyaze umusaruro ufatika ubukungu bwayo ndetse inatange umusanzu ugaragara mu kuzahura ubukungu bw’Isi muri rusange, ariko akemeza ko hakenewe ingamba zihamye kugira ngo ibyo bigerweho.

Yabigarutseho kuri uyu wa Mbere tariki ya 27 Ugushyingo, ubwo yatangizaga ku mugaragaro Inama y’Ihuriro ry’Ubukungu y’iminsi ibiri iteraniye i Kigali, yiga ku mahirwe y’ubukungu atandukanye umugabane w’Afurika utanga ku bayituye ndetse no ku Isi yose by’umwihariko mu gihe ihanganye n’ingorane zikomeye.   

Iyo nama igamije kurebera hamwe uko isura y’Afurika nk’umugabane uzahazwa n’ingorane z’ubukungu yahinduka, uruhare rwa za Guverinoma, ibigo by’imari mu Karere ndetse n’ubufatanye mpuzamahanga.

Yavuze ko u Rwanda rushimishijwe no kwakira iyo nama, by’umwihariko “n’uko abantu bashobora kwicarana bakaganira ku mahiwe atangwa n’umugabane w’Afurika hamwe n’uburyo yabyazwa umusaruro.”

Yakomeje agira ati: “Uyu munsi Afurika ibonwamo amahirwe yo kuba moteri y’iterambere ry’Isi mu myaka iri imbere. Igihe kirageze ngo duharanire impinduka kandi twubake inzego zibasha gutanga ibisubizo  mu buryo buhamye ku mbogamizi z’iterambere ry’umugabane kugira ngo na wo uzatange umusanzu wawo wo gushyigikira ubukungu bw’Isi.”

Inama y’Ihuriro ry’Ubukungu rya Kigali ya 2023 ihurije hamwe abahagarariye Inzego z’ubukungu, iza Politiki, amashuri makuru na kaminuza, ibigo bya Leta n’ibyabikorera, ku nsanganyamatsiko igira iti: “Afurika: Amahirwe ifite ni ayahe?”

Minisitiri w’Intebe Dr. Edouard Ngirente, yavuze ko iyo nama ya mbere ibaye mu bihe bikomeye aho Isi yose ihanganye n’ingorane zitandukanye z’ubukungu.

Izo ngorane zirimo ingaruka z’icyorezo cya COVID-19, itumbagira ry’ibiciro ku masoko, umutekano muke w’ibiribwa mu mpande zimwe na zimwe z’Isi, ibibazo by’imihindagurikire y’ibihe, n’ubuhahirane mu bucuruzi bwagizweho ingaruka n’ibibazo by’intambara ku Isi.

Ati: “Ibyo bibazo byagize ingaruka ku bukungu bw’ibihugu byacu, bigabanya umusaruro w’imbere mu gihugu. Urugero ni uko Ikigega Mpuzamahanga cy’Imari (FMI) giteganya ko ubukungu bw’Isi buziyongera ku kigero cya 3% mu mwaka wa 2023, no kuri 2.9% mu 2024, umuvuduko ukaba uzagabanyuka ugereranyije n’umwaka wa 2022 aho bwazamutse ku kigero cya 3.5%, kandi bikaba biri munsi cyane y’impuzandengo ya 3.8% yagaragaye mu myaka 20 ishize.”

Yavuze kandi ko Umusaruro Mbumbe w’Afurika yo munsi y’ubutayu bwa Sahara uziyongera ku kigero cya 3.3% mu mwaka wa 2023 na 4% mu mwaka wa 2024.

Yashimangiye ko mu gihe Isi ihanganye n’ibibazo by’ubukungu usanga Afurika ari ko Karere kababara cyane kurusha utundi, mu gihe ari na wo mugabane utanga amahirwe menshi yo kuzahura ubukungu bw’Isi, kuri ubu igisigaye ari ugutegura uburyo bwo kuyabyaza umusaruro kugira ngo yungure abatuye ku mugabane ndetse atange umusaruro no ku Iterambere ry’Isi muri rusange.

Ati: “Umugabane ushobora gufata inshingano zawo maze ugatanga umusanzu ufatika mu gutegura ahazaza h’Isi. Urugero ni uko impuguke nyinshi zigaragaza ko kuba Afurika ituwe n’urubyiruko rwinshi ari amahirwe. Na none tuzirikana ko kugira ngo urwo rubyiruko rutange umusaruro bisaba kuba rwarahuguwe neza kugira ngo rubashe gupiganwa ku isoko ry’umurimo.”

Umugabane w’u Burayi n’Afurika bifitanye isano y’imyaka myinshi, ari na yo mpamvu impuguke mu by’ubukungu zisanga iyo migabane yombi ishobora gushyigikirana by’umwihariko muri ibi bihe bigoye kandi ahazaza h’Afurika hakaba hatanga icyizere.

Iyi nama yateguwe ku bufatanye bwa Guverinoma y’u Rwanda na Jean-Hervé Lorenzi, Umuyobozi w’Ihuriro ry’Impuguke mu by’Ubukungu, ikaba yigirwamo ingingo zikomeye zijyanye n’ubukungu na Politiki ku mugabane w’Afurika.

Ni inama iberamo ibiganiro bigaragaramo impuguke mu by’ubukungu nka Donald Kaberuka wayoboye Banki Nyafurika Itsura Amajyambere (AfDB), Perezida wa Banki y’Afurika y’Iburengerazuba Serge Ekue, Guverineri wa Banki Nkuru ya Guinea Karamo Kaba, Madamu Louise Mushikiwabo uyobora Umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa (OIF), Minisitiri w’Imari n’Igenamigambi Dr. Uzziel Ndagijimana n’abandi.

Louise Mushikiwabo ari mu bagira uruhare mu biganior bitangirwa muri iyo nama
  • NTAWITONDA JEAN CLAUDE
  • Ugushyingo 27, 2023
  • Hashize amezi 6
TANGA IGITEKEREZO
Andika igitekerezo

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE