Kaminuza zigisha amategeko muri gahunda yo guhuza uburezi n’ubwenge buhangano (AI)

  • NTAWITONDA JEAN CLAUDE
  • Kanama 3, 2026
  • Hashize amasaha 10
Image

Mu gihe u Rwanda rukomeje gushyira imbaraga n’ishoramari mu kwimakaza ikoranabuhanga ry’ubwenge buhangano (Artificial Intelligence – AI), kaminuza zifite amashami yigisha amategeko zigaragaza ko zatangiye imyiteguro yo kwigisha amasomo yaryo. Intego ni ugutoza abanyamwuga mu by’amategeko bashobora kuburana mu Isi iyobowe n’iri koranabuhanga, rikaba rihindura imikorere y’ubutabera ku rwego mpuzamahanga.

Bamwe mu bayobozi b’amashuri makuru yigisha amategeko bavuganye na Imvaho Nshya, bagaragaje ko AI ari igikoresho gitegerejweho guhindura uburyo abanyeshuri n’abakora umwuga w’ubucamanza bakora akazi kabo. Bemeza ko hakenewe guhugura abanyeshuri hakiri kare kugira ngo bazabashe guhangana n’Isi y’ubutabera ishingiye ku ikoranabuhanga.

Bavuga ko iri koranabuhanga ryitezweho gufasha abanyeshuri biga amategeko nk’umwigisha, umufasha mu bushakashatsi, ndetse rikabagurira ubumenyi mu gusesengura ibitekerezo bitandukanye. By’umwihariko, rizahindura uburezi ihuriro ry’ubumenyi bushingiye ku gusesengura imanza mu gihe gito, mu buryo bwumvikana kandi bwubahirije ururimi rw’amategeko y’imbere mu gihugu ndetse no mu ruhando mpuzamahanga.

Dr. Sezirahiga Yves, Umuyobozi wungirije ushinzwe amasomo n’ubushakashatsi mu Ishuri Rikuru ryo Kwigisha no Guteza Imbere Amategeko mu Rwanda (ILPD), yemeza ko barimo gutegura amasomo ya AI azatangira kwigishwa mu gihe cya vuba. 

Ati: “Amasomo arebana n’ikoranabuhanga rigezweho na AI turimo kuyategura, hari inzira isomo rigomba kunyuramo kugira ngo ryemezwe, ariko tubirimo ku buryo uyu mwaka ushobora kuzarangira hari ayemejwe tukayigisha.”

Yongeraho ko ayo masomo azerekana uburyo ikoranabuhanga rigezweho rishobora kugira uruhare mu butabera, ariko rikaba rishobora no gukoreshwa mu gukora ibyaha. Abanyeshuri bazatozwa kumenya impande zombi: uko AI ifasha mu gutanga ubutabera, n’uko ishobora kuba igikoresho cy’abanyabyaha.

INES Ruhengeri: Guhuza ikoranabuhanga n’amategeko

Dr. Mwenedata Alfred, Umuyobozi w’Ishami ry’Amategeko muri Kaminuza ya INES Ruhengeri, na we ahamya ko urugendo rwo guhuza amasomo y’amategeko n’ikoranabuhanga rigezweho rurimbanyije.

Ati: “Ibyo byaratangiye kuko INES Ruhengeri mu mashami yayo ifite yatangiye gushyira imbaraga cyane mu gukoresha ubu bwenge buhangano. INES Ruhengeri ikoresha ikoranabuhanga mu buzima bwayo bwa buri munsi ariko n’iry’ubwenge buhangano yabushyizemo imbaraga kandi irushaho kongera ubumenyi bw’abakozi ndetse n’ubw’abanyeshuri, hakaba hari ishami rishinzwe ikoranabuhanga rikora ako kazi ko gutegura abanyeshuri n’abakozi.”

Yongeraho ko iri koranabuhanga rizafasha abanyeshuri kwitoza ibibera mu nkiko mbere y’uko banazigeramo. AI izagira uruhare rw’umushinjacyaha cyangwa umwavoka, ikaburana n’umunyeshuri, bityo ikamutoza uko aburanira mu nkiko mu buryo bw’ukuri.

Mu gihe u Rwanda ruhanze amaso iterambere ry’ubukungu bushingiye ku ikoranabuhanga, urwego rw’ubucamanza rwatangiye gutegura uburyo AI yabyazwa umusaruro mu nkiko. Ibyo bizafasha mu bushakashatsi ku manza zaciwe, no gufasha abanyeshuri bakiri ku ntebe y’ishuri kugera ku makuru y’ibibera mu nkiko bakabisesengura biboroheye.

Rt. Hon. Mukantaganzwa Domitille, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga akaba n’Umuyobozi w’Inama Nkuru y’Ubucamanza, agaragaza ko ibiro by’umucamanza byahindutse mudasobwa, kandi AI igiye kuza nk’umufasha urushaho koroshya imirimo y’inkiko. 

Ati: “Habanje kunozwa sisitemu ihuriweho n’inkiko, ubugenzacyaha, ubushinjacyaha, n’abahesha b’inkiko. Intambwe ikurikiraho ni iyo gushyiramo AI kugira ngo natwe bijye bitworohera kuba twabona amadosiye vuba, kuba twakora amasesengura atandukanye y’amakuru arimo, kuko harimo amakuru menshi cyane atanakenewe gusa n’abakoresha sisitemu ahubwo akenewe n’abanyeshuri biga amategeko, akenewe n’abarimu bigisha, akenewe n’abashakashatsi, ku buryo iyo AI ni yo ntambwe tugiye gukurikizaho mu gihe cya vuba.”

Mukantaganzwa ashimangira ko iyi ntambwe ijyanye n’Icyerekezo 2050, aho u Rwanda ruzaba ari igihugu cyateye imbere, gifite ubukungu bushingiye ku bumenyi no guhanga udushya. Ikoranabuhanga rizaba umusingi ukomeye wo kuzamura ubukungu no kunoza serivisi za Leta.

Kwinjiza amasomo ya AI mu mashami y’amategeko ni intambwe ikomeye mu guhuza uburezi n’iterambere ry’ikoranabuhanga. Abanyeshuri bazatozwa kumenya uko AI ikoreshwa mu butabera, uko ikoreshwa mu bushakashatsi, ndetse n’uko ishobora kuba igikoresho cy’abanyabyaha. 

Dr. Sezirahiga Yves (iburyo) avuga ko batangiye gutegura amasomo ya AI yigishwa muri ILPD
Ikoranabuhanga rya AI rirategurirwa kwigishwa muri Kaminuza zigisha amategeko no koroshya imirimo y’inkiko mu Rwanda
Uyu munsi ibiro by’umucamanza wo mu Rwanda ni mudasobwa
  • NTAWITONDA JEAN CLAUDE
  • Kanama 3, 2026
  • Hashize amasaha 10
TANGA IGITEKEREZO
Andika igitekerezo

AMATEGEKO AGENGA IYANDIKA RY'IGITEKEREZO CYAWE