Abaforomo n’ababyaza 6 b’Abanyarwanda bahawe igihembo mpuzamahanga kubera ubwitange mu kazi

Abaforomo n’ababyaza batandatu b’Abanyarwanda bahawe igihembo cyo ku rwego mpuzamahanga cya DAISY gihabwa abagaragaje ubuhanga budasanzwe mu kazi no kwita ku barwayi, babigiranye impuhwe n’urukundo.

Icyo gihembo cya DAISY gitangiwe bwa mbere mu Rwanda kiri muri gahunda mpuzamahanga yashyizweho n’Umuryango udaharanira inyungu wa DAISY Foundation wo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hagamijwe gushimira abaforomo n’ababyaza bitwaye neza mu kwita ku barwayi. Uyu muhango wo gutanga ibi bihembo wabaye kuri uyu  wa Kabiri tariki ya 12 Gicurasi 2026, ku cyicaro cya Minisiteri y’Ubuzima i Kigali, mu birori byo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga w’Abaforomo.

Abahawe ibihembo ni  Habumugisha Emery wo mu Bitaro bya Kibagabaga, Kagame Alexis wo ku Kigo Nderabuzima cya Shaba mu Karere ka Nyamagabe, Hagumimana Eulerie wo ku Kigo Nderabuzima cya Kirambo mu Karere ka Burera, Nsengiyumva Gabriel wo ku Kigo Nderabuzima cya Kivumu mu Karere ka Rutsiro,  Iraguha Jean Chrysostome wo ku Kigo Nderabuzima cya Bumbogo mu Karere ka Gasabo, ndetse na  Nyirajyambere Florentine wo ku Kigo Nderabuzima cya Kabuye mu Karere ka Kirehe.

Habumugisha umwe mu bahembwe yavuze ko guhembwa bimuteye ishema no kumwongerera umwete mu kazi. Yagize ati: “Guhabwa igihembo cya DAISY ni ishema rikomeye kuri njye. Nyuma y’amasaha menshi dukora, kwitanga no gufata igihe cy’inyongera mu kwita ku barwayi, kuba duhawe iri shimwe bifite igisobanuro gikomeye.”

Habumugisha umaze imyaka irenga itatu akora umwuga w’ububyaza, yavuze ko ari umwuga akunda cyane. Ati: “Nisanze mu mwuga w’ububyaza, nkurira muri wo kandi nkunda ibyo nkora.” Yakomeje agira ati: “Nk’ababyaza, twakira abana ku ntangiriro z’ubuzima bwabo. Kwita ku bagore, abana n’impinja ni ikintu gitera imbaraga abantu bafite umutima wo gukorera abandi.”

Perezida w’Inama y’Igihugu y’Abaforomo n’Ababyaza mu Rwanda (NCNM), Munyaneza Emmanuel , yavuze ko uku gushimira abakora uwo murimo ari imwe muri gahunda iri gushyirwa mu bikorwa ku bufatanye n’inzego z’ubuzima zo mu gihugu. Yavuze ko hazajya hashimirwa abaforomo n’ababyaza bagaragaza ubunyamwuga, impuhwe no kwitanga mu kwita ku barwayi buri munsi.

Yagize ati: “Iyi gahunda yatangijwe ku rwego rw’igerageza mu turere twatoranyijwe two mu ntara zose uko ari enye, harimo Gatsibo, Nyagatare, Rusizi na Huye, ndetse n’Umujyi wa Kigali. Utwo turere twatoranyijwe hagamijwe guhagararira ibigo nderabuzima byo mu mijyi n’ibyo mu cyaro mbere y’uko gahunda yagurwa ikaba iy’igihugu cyose.”

Dr. Menelas Nkeshimana, uyobora ishami rishinzwe abakozi b’ubuzima muri Minisiteri y’Ubuzima, yavuze ko uku gushimirwa kugaragaza ko abaforomo bakorera mu bigo by’ubuzima byo mu cyaro bashobora kugera ku rwego mpuzamahanga kubera serivisi nziza batanga.

Ati: “Mu Banyarwanda hafi miliyoni 14 n’abakozi bo mu rwego rw’ubuzima, ababyaza n’abaforomo bagera hafi ku 50,000, aba bantu batandatu bagaragaye kubera akazi bakora buri munsi. Ibyo bakoze mu Ntara zitandukanye bikwiye gushimwa ku rwego mpuzamahanga.”

Yavuze ko ibi bihembo bikwiye gutera imbaraga abakozi b’ubuzima bakihatira kurushaho gukora neza, agaragaza ko serivisi nziza z’ubuvuzi zifasha abarwayi gukira vuba, kunoza imibereho no kugabanya impfu. Yongeyeho ko abakozi b’ubuzima bakwiye gukorana umurava n’urukundo.

Danielle Lock, umuyobozi ushinzwe abaforomo mu Muryango Mpuzamahanga w’Abagore mu Iterambere (IOWD), wakoranye na DAISY Foundation muri iyi gahunda, yavuze ko ibi bihembo bishimira abaforomo n’ababyaza bagaragaza impuhwe, kwishyira mu mwanya w’umurwayi no kugirana umubano mwiza n’abarwayi, ibintu bisiga amateka meza ku miryango no ku buryo serivisi z’ubuzima zitangwa.

Lock yavuze ko iyi gahunda ihindura imyumvire iva ku kwibanda gusa ku musaruro n’umuvuduko w’akazi, ahubwo igashyira imbere ubumuntu mu kwita ku barwayi, hagashimirwa abakozi b’ubuzima bafite umutima wo kwitangira abarwayi. Yongeyeho ko gahunda yateguwe ku buryo izaramba kandi ikegurirwa inzego zo mu gihugu, aho biteganyijwe ko Inama y’Igihugu y’Abaforomo n’Ababyaza izakomeza kuyiyobora mu gihe kirekire.