Dore uko Umujyi wa Kigali watuwe mu myaka 113 ishize

Yanditswe na NTAWITONDA JEAN CLAUDE

Ku ya 13-09-2020 saa 11:28:43

Imiterere y’imigi iri mu bintu bitaramba bitewe n’uburyo ihinduka vuba, rimwe na rimwe ikaba ishobora kuzima mu gihe runaka kubera impamvu zitandukanye. Akenshi iterambere rya buri mugi rishingira ku bwiyongere bw’amahirwe y’imibereho y’abawutuye, uhereye ku bucuruzi n’imirimo ukageza ku miturire n’ibikorwa remezo.

Abakiri bato batuye cyangwa bagera mu Mujyi wa Kigali w’umwaka wa  2020 byagorana kubumvisha ko ari Umujyi wa tangiye uri ku buso bwa hegitari 8 utuwe n’abaturage 357, mu gihe baba bataragize amahirwe yo gusoma cyangwa kubwirwa amateka.

Kuri ubu Kigali ni umugi ufite uburanga, isuku ibikorwa remezo bitandukanye ariko abenshi mu bariho mu myaka 113 ishize ntibigeze batekereza ko uzangana uko ungana ubu, cyane ko icyo gihe ntawawukoreye igenamigambi ry’uburyo ugomba kwagukamo.

Nk’uko bigaragara mu mateka atangazwa n’Ubuyobozi bw’Umujyi wa Kigali, uko imyaka yagiye ihita indi igataha ni ko Umujyi wa Kigali wagiye waguka bitewe n’amahirwe y’ubuzima n’ubukungu yagendaga yigongera.

Amateka y’Umujyi wa Kigali, ukaba Umurwa Mukuru w’u Rwanda, agaragaza ko wavutse mu mwaka wa 1907 ubwo wubakwagamo inzu ya mbere ya kijyambere ahitwa ku Cyahafi. Iyo nzu ni iyitiriwe Umudage Richard Kandt waje bwa mbere mu Rwanda ashakisha isoko y’uruzi rwa Nil.

Inzu ya mbere igezweho yubatswe na Kandt muri Kigali

Bivugwa ko icyo gihe Umujyi wa Kigali wabarirwaga kuri hegitari 8 utuwe n’abantu 357.

Mu mwaka wa 1945, Umujyi wa Kigali wari umaze kugera ku buso bwa hegitari 250 n’abaturage 6,000. Mu 1991  wari ugeze kuri kirometerokare  112 n’abaturage 140,000.

Mu mwaka wa 1996 Umujyi wa Kigali wari ukiri kuri kirometerokare 112 ariko abaturage bariyongereye bageze ku 350,200.

Mu mwaka wa 2001 ni cyo gihe ubuso bwiyongereye bugera kuri kirometerokare 314 n’abaturage 605,000.

Mu mwaka wa 2006 na bwo ubuso bwongeye kwiyongera bugera kuri kirometerokare 731 bukaba ari na bwo buso Umujyi wa Kigali ugifite kugeza magingo aya.

Bitaganyijwe ko ubwo buso buzakomeza kuba  kirometerokare 731 mu myaka 30 iri imbere nk’uko byagaragajwe mu gishushanyombongera kivuguruwe cyamuritswe mu ntangiriro z’uku kwezi kwa Nzeri 2020.

Muri uwo mwaka wa 2006, Kigali yari imaze guturwa n’abagera kuri miriyoni imwe, mu mwaka wa 2012 bagera kuri miriyoni n’ibihumbi 200, na ho mu 2020 bageze kuri miriyoni n’ibihumbi 600.

Igisubizo kirambye ku buso butiyongera, iterambere n’abaturage biyongera

Igishushanyombonera kivuguruye kitezweho kuyobora iterambere ry’ubukungu n’imibereho y’abaturage mu myaka 30 iri imbere, aho biteganyijwe ko uyu mugi uzaba utuwe na miliyoni 3 n’ibihumbi 800 ku buso buzakomeza kuba km² 731.

Muri icyo gishushanyombonera, hari ubutaka bwagenewe inzira z’ibinyabiziga n’abanyamaguru, ubw’imiturire n’inzu z’ubucuruzi, ubwagenewe guteza imbere umuco no kubungabunga ibidukikije, ubwagenewe ubusitani n’ubuhinzi, ubw’ubucuruzi, ahari ikibuga k’indege ndetse n’icyanya cyahariwe inganda.

Ni igishushanyo cyagaragajwe nk’igifite umwihariko wo kutagira umuntu n’umwe gisigaza inyuma uhereye ku b’amikoro make ukageza ku bifite mu nzego zitandukanye.

Aho Umujyi wa Kigali ugeze mu mwaka wa 2020, utuwe n’abasaga miriyoni 1.6

Umuyobozi ushinzwe imiturire n’igenamigambi ry’Umujyi wa Kigali Solange Muhirwa yabwiye itangazamakuru ko Igishushanyombonera cyavuguruwe hashingiwe kuri gahunda ya Leta no ku bitekerezo by’abaturage.

Ati: ”Twakiriye ibitekerezo bitandukanyeby’abaturage, hari na komite twari twarashyizeho ku rwego rw’umudugudu igizwe n’abantu batatu bakusanyaga ibitekerezo bakabizana tukabasha kubisesengura, tugakorana n’itsinda rishinzwe guhuza ibyifuzo by’abo baturage na poritiki ya Leta inashimangira ko umuturage ku ari ku isonga.”

Biteganyijwe ko umuturage utuye mu kajagari azahuzwa n’umushoramari wubaka umuturirwa na we azabonamo igice ke cyo guturamo, gifite agaciro kangana n’ubutaka bwe, bityo bimuhe amahirwe yo gukomeza gutura mu Mujyi wa Kigali kandi atuye neza.

Na none kandi biteganyijwe ko mu gihe 58% by’abatuye mu Mujyi wa Kigali binjiza amafaranga atageze ku bihumbi 100 ku kwezi, muri iyo myaka 30 iri imbere abo na bo bazafashwa kubona amacumbi ajyanye n’igihe kandi adahungabanya ubushobozi bwabo.

Mu myaka 30 iri imbere harategurwa imiturire irondereza ubutaka

Muri iki gishushanyombonera biteganyijwe ko inzu zigeretse ziziyongera mu rwego rwo gukoresha neza ubutaka butiyongera nyamara ababuturaho n’ibikorwa by’iterambere birushaho kwiyongera.

Mu rwego rwo kwirinda gutura ku butaka bwagenewe ibindi, ushaka kubaka inzu nshya azajya yubaka hejuru y’indi, ariko habanje kubakwa inzu ikomeye cyane ishobora kwikorera izindi.

Minisitiri w’Ibikorwa remezo Gatete Claver, yavuze ko iki gishushanyombonera kizafasha u Rwanda kugera ku ntego yo kuva ku rwego rw’ibihugu bikennye rukagera ku rwego rw’ibikize bitarenze mu 2050.

Ati “Hari aho ibyari biteganyijwe mu gace runaka byahindutse kugira bijyanishwe n’ibihakenewe, ibyifuzo by’abaturage cyangwa se aho ibihe bigana… Twiteguye gutera inkunga no koroshya mu ishyirwa mu bikorwa ry’iki gishushanyo, hashyirwaho uburyo bworohereza abashoramari.”

Minisitiri Gatete yongeyeho ko icyo gishushanyombonera kinimakaza uburyo bwo kurengera ibidukikije, gusigasira amateka ndangamurage n’ibindi.

Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu Prof. Shyaka Anastase avuga ko iki gishushanyombonera ari intambwe nziza itewe mu gutegura ahazaza hatekanyeh’Umujyi wa Kigali,  asaba buri wese kugira uruhare mu kugena no kugera kuri Kigali ikwiye kandi ibereye abayituye.

Buri wese muri Kigali azabonerwa inzu igezweho yo guturamo ijyanye n’ubushobozi bwe

 

Umwanditsi:

NTAWITONDA JEAN CLAUDE

Tanga Igitekerezo

Email yanyu ntigaragazwa ku rubuga. Amazina na Email ni ngombwa.