23°C , Mostly cloudy | Kigali-Rwanda

Menya itegeko rigenga ibidukikije mu Rwanda (igice cya 5)

Yanditswe na Habimana Augustin

Ku ya 12-03-2019 saa 08:19:30

Ikiremwa muntu kigira uruhare runini mu kwangiza ibidukikije kubera ibikorwa binyuranye byo gushaka imibereho ndetse n’iterambere ry’ubukungu. Iyangirika ry’ibidukikije rigira ingaruka zinyuranye zirimo kwiyongera kw’imyuka ihumanya ikirere irimo n’umwuka duhumeka, bimwe mu binyabuzima bishobora gucika ku Isi burundu, amazi mu butaka aragabanuka, imigezi ishobora gukama, ubutaka bukangirika kubera isuri ibutwara ndetse n’ibihe bigahindagurika, akaba ariyo mpamvu tugomba kubibungabunga.

Iyo kubungabunga ibidukikije bidakozwe hakiri kare bitwara imbaraga nyinshi kubisubiranya. Ni muri urwo rwego mu Rwanda hashyizweho itegeko n°48/2018 ryo ku wa 13/08/2018 rigenga ibidukikije.

Mu bice bibanza Imvaho Nshya yabagejejeho icyo iri tegeko rigamije, ibisobanuro by’ibidukikije, amahame remezo yo kubungabunga ibidukikije, kurengera ubutaka n’ibiri ikuzimu, kubungabunga umutungo w’amazi, urusobe rw’ibinyabuzima, umwuka wo mu kirere, imicungire y’imyanda n’inshingano rusange za Leta mu kurengera no kubungabunga ibidukikije, inshingano z’umwihariko za Leta, inshingano z’inzego z’imitegekere y’Igihugu, inshingano z’abaturage, ishyirwaho rya komite zo kurengera ibidukikije n’ibikorwa bibujijwe byangiza ibidukikije. Muri iyi nyandiko haribandwa ku byaha n’ibihano ku bantu banyuranya n’ibiteganywa n’iri tegeko.

Iri tegeko riteganya ibyaha byo mu rwego rw’ubutegetsi ndetse n’ibyaha n’ibihano byabyo.

Muri bimwe mu bihano byo mu rwego rw’ubutegetsi biteganywa n’iri tegeko harimo ko umuntu wese wogereza amabuye y’agaciro mu migezi, inzuzi n’ibiyaga; ugomorora igishanga atabanje kubibonera uruhushya rutangwa n’ubuyobozi bubifitiye ububasha; ugomorora, uyobya cyangwa ufunga inzira y’uruzi atabanje kubibonera uruhushya rutangwa n’ubuyobozi bubifitiye ububasha; ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda miriyoni eshatu (3.000.000 FRW) kandi agasubiranya ahangiritse.

Naho abatubahiriza intera itegetswe barimo umuntu wese wubaka ikiraro cy’amatungo, ibagiro, isoko ry’amatungo mu ntera ya metero mirongo itandatu (m 60 ) uvuye ku nkombe z’imigezi n’inzuzi no muri metero magana abiri (m 200 ) uvuye ku nkombe z’ibiyaga; ushyira igikorwa cy’ubuhinzi n’ubworozi mu ntera ya metero icumi (m 10) uvuye ku nkombe z’imigezi n’inzuzi no ku ntera ya metero mirongo itanu (m 50) uvuye ku nkombe z’ibiyaga; wubaka mu gishanga no mu nkengero zacyo muri metero makumyabiri (m 20) uvuye ku nkombe z’igishanga; urunda ibitaka n’ibindi bikoresho ku ntera ibujijwe; umena imyanda yaba yumye, itemba, gazi ihumanya mu mugezi, mu ruzi, mu kiyaga no mu nkengero zabyo; ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda ibihumbi magana atanu (500.000 FRW) kandi akanavanaho ibikorwa bye.

Ingingo ya 50 y’iri tegeko yo itegeka ko umuntu wese urunda, usiga, ujugunya imyanda cyangwa umena amazi yanduye cyangwa ibikoresho ahantu adafitiye uruhushya haba aha Leta cyangwa ah’umuntu ku giti ke, ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda ibihumbi mirongo itanu (50.000 FRW), kandi agategekwa kuvanaho ibikorwa bye cyangwa gusubiranya ibyo yangije. Iyo ibyo bikorwa bikozwe n’umuntu ufite uruhushya rwo gutunganya imyanda, ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda miriyoni eshanu (5.000.000 FRW). Uruhushya kandi rurahagarikwa cyangwa akarwamburwa.

Ku bijyanye no guhumanya ahantu rusange nk’umuntu wese wituma, wihagarika, ucira, uta ikimyira n’undi mwanda ukomoka ku bantu ahantu hatabugenewe ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda ibihumbi icumi (10 000 FRW) kandi ashobora gutegekwa gusukura aho hantu.

Naho umuntu wese utwika imyanda yo mu rugo binyuranyije n’amategeko, ibiyorero, amapine na pulasitiki, ahanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda ibihumbi makumyabiri na bitanu (25 000 FRW).

Guteza urusaku rurengeje ibipimo byagenwe byo bihanishwa ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi y’amafaranga y’u Rwanda angana n’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)

Ku byerekeranye n’ibyaha n’ibihano, ingingo ya 56 y’iri tegeko iteganya ko umuntu wese ugura, ugurisha, utumiza mu mahanga, ucisha mu gihugu, uhunika, uzika mu mazi, utaba, utwika cyangwa ukoresha ubundi buryo bwatuma imyanda ihumanya ishyirwa ahantu kandi ishobora kubangamira ubuzima bw’abantu cyangwa ibidukikije cyangwa ushyira umukono ku masezerano amuhesha uburenganzira bw’ibyo bikorwa, aba akoze icyaha.

Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze imyaka icumi (10) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miriyoni ijana (100 000 000 FRW) ariko atarenze miliyoni magana abiri (200 000 000 FRW).

Umuntu wese kandi uhiga, ugurisha, ukomeretsa cyangwa wica inyamaswa yo mu bwoko bw’inyamaswa bukomye n’ibizikomokaho, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu (5 000 000 FRW) ariko atarenze miliyoni zirindwi (7 000 000 FRW).

Naho ingingo ya 59 yo ivuga ko umuntu wese utuma ibimera bikomeye bipfa, ubisenya, ubisarura cyangwa ubyangiza, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miriyoni imwe (1 000 000 FRW) ariko atarenze miriyoni eshatu (3 000 000 FRW).

Mu rwego rwo kubahiriza ibikubiye muri iri tegeko abakozi bafite gukurikirana imicungire y’ibidukikije mu nshingano zabo mu nzego bakoreramo, bafite ububasha bwo gukora ubugenzuzi. Abo bakozi ni aba barimo abakozi b’Ikigo cya Leta kita ku Bidukikije (REMA) n’abakozi b’Umujyi wa Kigali n’ab’Akarere.

Abakora ubugenzuzi bafite ububasha bwo kugenzura inyubako, inganda, ububiko, amangazini n’aho ibintu bigurishirizwa, ubwubatsi, inzu, imashini, imodoka, ibyuma n’imiti; bagenzura inyandiko zerekeranye n’imikorere y’uruganda; gufata ku bintu bikekwaho kwangiza ibidukikije, gupima, gutwara no gukora ubushakashatsi busabwa; guhagarika by’agateganyo cyangwa gufunga ibikorwa n’ibikoresho bigaragara ko byangiza ibidukikije no guca ihazabu yo mu rwego rw’ubutegetsi iteganywa n’iri tegeko.

Ku bisobanuro birambuye mwabisanga mu itegeko n°48/2018 ryo ku wa 13/08/2018 rigenga ibidukikije ryasohotse mu Igazeti ya Leta nomero idasanzwe yo ku wa 21/09/2018.

TANGA IGITEKEREZO

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *