21°C , Partly cloudy | Kigali-Rwanda

Menya imitunganyirize n’imitangire y’amasoko ya Leta (igice cya gatatu)

Yanditswe na Habimana Augustin

Ku ya 05-11-2018 saa 09:08:45

Habimana Augustin

Leta ikora kandi yubaka ibikorwa byinshi birimo ibikorwa remezo nk’imihanda, amashuri, amavuriro, inganda, inzu inzego zayo zikoreramo, igakenera ibikoresho binyuranye na serivisi byose bikorwa n’abikorera binyuze mu masoko atangwa hakozwe ipiganwa. Iyo ipiganwa ry’amasoko ya Leta rikozwe neza kandi mu mucyo, Leta irahendukirwa kandi ikabona na serivisi nziza bityo abaturage n’Igihugu bakahungukira. Ariko iyo amasoko ya Leta atanzwe nabi cyangwa akazamo ruswa, abaturage n’igihugu barahahombera, kuko batabona serivisi nziza, ibyasabwe bigakorwa nabi, ntibishobore kumara igihe kirekire, amafaranga menshi akanyerezwa akajya mu mifuka y’abantu ku giti cyabo.

Ni muri urwo rwego itegeko rigenga amasoko ya Leta ryariho ryahinduwe kugira ngo hanozwe imitunganyirize n’imitangire y’amasoko ya Leta cyane cyane hifashishijwe ikoranabunga, hagamije kurushaho gukorera mu mucyo, hanitabwa ku guteza imbere iby’iwacu.

Mu gice cya mbere n’icya kabiri by’iyi nyandiko, twabagejejeho ibikubiye mu Itegeko n° 62/2018 ryo ku wa 25/08/2018 rigenga amasoko ya Leta, twibanda cyane cyane ku bijyanye n’ibirebwa n’iri tegeko, amahame agenderwaho mu gutanga amasoko ya Leta, akanama k’amasoko n’ak’ubujurire, ibanga mu bijyanye no gutanga amasoko ya Leta, ubwoko bw’amasoko ya Leta, uburyo bukoreshwa mu kuyatanga, ibyo upiganwa agomba kuba yujuje kugira ngo ahabwe isoko, gukumira ruswa n’abemerewe gupiganira amasoko ya Leta. Muri iki gice haribandwa ku batemerewe gupiganira amasoko ya Leta, ibindi bibujijwe mu masoko ya Leta n’ibyerekeranye n’imyishyurire.

Abatemerewe gupiganira amasoko ya Leta

Nk’uko ingingo ya 89 y’itegeko ry’amasoko ya Leta ibiteganya, kubera igongana ry’inyungu, abantu n’ibigo bikurikira ntibemerewe gupiganira amasoko ya Leta: abagize Guverinoma, abakuru b’inzego zitanga amasoko n’abakozi ba Leta bagengwa na sitati rusange igenga abakozi ba Leta n’abandi bagengwa n’amategeko yihariye; abagize Inama Njyanama y’Akarere ku masoko yatangajwe n’Uturere bakoreramo; ikigo cyangwa sosiyeti umukozi wa Leta, umubyeyi we, uwo bashakanye cyangwa umwana we afitemo imigabane ingana cyangwa irenga mirongo itanu ku ijana (50%), ahagarariye cyangwa abereye umwe mu bagize inama y’ubutegetsi ku masoko atangirwa mu rwego rwa Leta uwo mukozi akorera; uwahoze ari umukozi w’urwego rwa Leta ku masoko atangwa n’urwo rwego ataramara igihe k’imyaka itanu (5) cyangwa irenze aretse kuba umukozi w’urwo rwego keretse iyo ari urwego rutanga isoko rumukeneye, mu masoko ya serivisi z’impuguke, kubera ubumenyi bwihariye rumuziho. Icyakora, amasosiyeti y’ubucuruzi, abantu n’ibigo byavuzwe haruguru bafitemo imigabane iri munsi ya mirongo itanu ku ijana (50%) bashobora gupiganira amasoko ya Leta.

Ibindi bibujijwe

Iri tegeko kandi riteganya ko bibujijwe ko upiganwa ufite sosiyeti zirenze imwe cyangwa ufite imigabane ingana cyangwa irenga mirongo itanu ku ijana (50%) muri sosiyeti zirenze imwe, atanga inyandiko y’ipiganwa irenze imwe mu isoko rimwe; upiganwa ahurira mu isoko rimwe n’umubyeyi we, uwo bashakanye, umwana we, cyangwa amasosiyeti bafitemo imigabane ingana cyangwa irenze mirongo itanu ku ijana (50%); abagize akanama gashinzwe gutanga amasoko ya Leta cyangwa undi muntu wese ufite aho ahuriye n’itangwa cyangwa icungwa ry’amasoko ya Leta bagira uruhare mu itangwa cyangwa icungwa ry’isoko ryapiganiwe n’aba bakurikira: uwo bafitanye isano ishingiye ku buvandimwe kugera ku rwego rwa kabiri rutaziguye no ku rwego rwa gatatu ruziguye; uwahoze ari umukoresha we keretse iyo hashize imyaka itanu (5) uhereye igihe arekeye kuba umukozi we; uwo bafitanye inyungu z’amafaranga n’uwapiganwe afite amasezerano y’isoko nabo cyangwa ateganya kubona akazi cyangwa indi nyungu.

Mu gihe k’ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’isoko, urwego rutanga isoko rufite uburenganzira bwo kongera, kugabanya cyangwa guhindura ingano y’ibikorwa biteganyijwe mu masezerano y’isoko cyangwa guhindura imiterere y’ibikorwa biteganyijwe hadahinduwe ubwoko bwayo, kubera impamvu zikomeye cyangwa kubera inyungu rusange. Iryo gabanuka, iyongerwa cyangwa ihindurwa ry’ibikorwa rigomba gukorerwa amasezerano y’inyongera agomba gushyirwa mu bikorwa agendeye ku biciro byo mu masezerano y’ibanze. Uwatsindiye isoko ntashobora kwanga gushyira mu bikorwa isoko ryagabanyijwe, ryongerewe cyangwa ryahinduwe, keretse iyo habaye igabanya ry’ikiguzi k’imirimo kirenze makumyabiri ku ijana (20%) by’ikiguzi k’isoko rya mbere.

Uwatsindiye isoko yemerewe kwifashisha ibimenyetso byose kugira ngo agaragaze uruhare rw’urwego rutanga isoko asaba kwishyurwa indishyi iyo ariyo yose, yerekana impamvu atubahirije igikorwa iki n’iki cyari mu nshingano ze cyangwa asaba gusubizwa igice cyangwa amafaranga yose yakoresheje.

Igihe cyose abisabwe n’urwego rutanga isoko, uwatsindiye isoko akosora, ku mafaranga ye, ikosa ryose ryagaragaye mu mirimo ye. Icyakora, ntashobora kuryozwa ibitakozwe n’ibihombo byatewe n’uko: urwego rutanga isoko rutakurikije inama zatanzwe n’uwatsindiye isoko; urwego rutanga isoko rwategetse uwatsindiye isoko gushyira mu bikorwa amabwiriza batabyemeranyaho cyangwa uwatsindiye isoko yagaragajeho impungenge; urwego rutanga isoko, abaruhagarariye, abakozi barwo cyangwa impuguke zarwo bashyize mu bikorwa nabi imyanzuro yatanzwe n’uwatsindiye isoko.

Kwishyura

Mu ngingo ya 170 y’iri tegeko hateganywa ko uretse igihe byemejwe n’Ikigo k’Igihugu gishinzwe gutunganya amasoko ya Leta, nta soko ry’imirimo, iryo kugemura cyangwa irya serivisi z’impuguke n’izitari iz’impuguke ryishyurwa mbere yo gushyirwa mu bikorwa no kwakirwa n’urwego rutanga isoko cyangwa umuntu ufite ububasha bwo kuruhagararira. Icyakora, igitabo kerekana uburyo ipiganwa rikorwa gishobora guteganya avansi ku mirimo. Iyo avansi ntishobora gutangwa gahunda y’ishyirwa mu bikorwa ry’imirimo itaremezwa n’amasezerano y’isoko atarashyirwaho umukono.

Iyo imirimo itangiye, iyishyurwa mu byiciro ku bikorwa byarangiye na ryo riratangira. Icyakora iyishyurwa mu byiciro rishobora gukorwa cyangwa ntirikorwe ku masoko agomba kurangira mu gihe kiri munsi y’amezi atatu (3). Umubare w’amafaranga yishyuwe mu kiciro kimwe ntugomba kurenga agaciro k’ibikorwa byarangiye nyuma y’ikatwa ry’igice cya avansi. Kwishyura inyemezabuguzi yose igomba kwishyurwa ntibigomba kurenza iminsi mirongo ine n’itanu (45).

Ku bisobanuro birambuye ku byerekeranye n’amasoko ya Leta mwabisanga mu Itegeko n° 62/2018 ryo ku wa 25/08/2018 rigenga amasoko ya Leta ryasohotse mu igazeti ya Leta nomero idasanzwe yo ku wa 07/09/2018.

TANGA IGITEKEREZO

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *