17°C , Thunderstorms | Kigali-Rwanda

Igifaransa nticyakendereye mu Rwanda – Mukabalisa

Yanditswe na Rutayisire Emile

Ku ya 20-09-2019 saa 17:23:07
Perezida w'Inteko Ishinga Amategeko, Umutwe w'Abadepite Mukabalisa Donatille mu bihe byashize, atangiza amahugurwa y'abagize Inteko ku ihame ry'uburinganire n'ubwuzuzanye

Mu nama y’iminsi ibiri yahuje Ubuyobozi Bukuru bw’Umuryango wa “Francophonie” n’Abadepite bose bo mu Nteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda, ku nsanganyamatsiko igira iti ‘Ishingiro ry’umuryango w’ibihugu bivuga ururimi rw’Igifaransa, ahazaza hawo n’uruhare ufite muri poritiki mpuzamahanga’, byagaragajwe ko Igifaransa kitakendereye mu Rwanda.

Kuba hari abavuga ko ururimi rw’Igifaransa rukendera mu Rwanda, Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko, umutwe w’Abadepite, Mukabalisa Donatille ntiyemeranya na bo.

Agira ati «Ntitwavuga ngo Igifaransa cyarakendereye cyangwa kirakendera kuko ururimi rubereyeho kugira ngo abantu babashe kuvugana,kumvikana. Nta bwo twakwizirika ku rurimi rumwe ngo izindi tuzireke cyangwa rumwe rumire izindi. Zose zirakoreshwa kuko zose zikenewe kandi n’izindi zizakoreshwa nk’Igiswahili nacyo cyongewe mu ndimi zigomba gukoreshwa mu Rwanda kandi cyashizweho n’itegeko. Igikenewe ni uburyo bwo kubasha kuvugana n’abantu bo ku Isi, ari Igifaransa, Igiswahili, Icyongereza n’Ikinyarwanda zose zirakenewe kandi zirigishwa zikanakoreshwa mu Rwanda, kugira ngo abantu babashe kuvugana na benshi no kuvoma byinshi binyuranye mu zindi ndimi mu buryo bwose bushoboka.”

Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko, Umutwe w’Abadepite, Mukabalisa Donatille avuga ko inama ibera mu cyumba k’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda yatangiye ku wa Kane tariki ya 19 Nzeri 2019, ikaba isoza tariki ya 20/9/2019, igaragaza umubano mwiza Ubuyobozi Bukuru bw’Umuryango wa “Francophonie” bufitanye n’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda.

Agira ati « Iyi nama iragaragaza umubano mwiza Ubuyobozi Bukuru bw’Umuryango wa “Francophonie” bufitanye n’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda ndetse n’izindi nteko zishinga amategeko z’ibihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa bigize uyu muryango. Iyo abantu duhuye gutya mbere y’uko tugera mu bindi bikorwa by’ubufatanye ni ngombwa ko tubanza gusobanukirwa neza uwo muryango w’Inteko zishinga amategeko z’Ibihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa.”

Akomeza avuga ko inama ituma hari byinshi abagize Inteko Ishinga Amategeko basobanukirwa kurushaho. Yavuze kandi ko nk’abahagarariye abaturage iyo bahuye mu muryango w’Inteko zishinga amategeko z’Ibihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa hari byinshi baganiraho bakungurana ibitekerezo bakareba ibibazo bitandukanye abaturage bahagarariye bahura nabyo kugira ngo bashakire hamwe ibisubizo kuko baba basangira ubunararibonye, abafite ibyo barusha abandi bakabasangiza ibyo babarusha abandi bakagira ibyo babigiraho.

Ikindi ni uko ari umwanya mwiza iyo abagize Inteko zishinga amategeko bahuye kugira ngo baganire ku bibazo bitandukanye bireba abo bahagarariye.

Ku bijyanye n’icyo Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda ikora mu kumenyekanisha ibikorwa by’Umuryango “ Francophonie” Hon. Mukabalisa yavuze ko uburyo bumwe ari nk’ubwo barimo bwo gukora inama zinyuranye barebera hamwe ahazaza h’umuryango n’imikorere yawo ndetse bagafatanya n’itangazamakuru rimenyesha abaturage ibyavuye mu nama bakamenya inama yabaye n’icyo iyo nama yari igamije.

Abadepite b’u Rwanda mu nama y’iminsi 2 yabahuje n’Umuryango w’ibihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa

Ikindi gikomeye avuga ko ari uko uyobora Umuryango OIF( Organisation International de la Francophonie) ari Umunyarwandakazi, Louise Mushikiwabo byatumye Abanyarwanda bawumenya, kandi bakarebera uwo muryango atari mu birebana n’ururimi gusa ahubwo no mu birebana n’ubufatanye muri byinshi binyuranye bumva ko bibangamiye Isi cyangwa bibangamiye abaturage bahagarariye.

Hon. Mukabalisa avuga ko bafite byinshi basangiza abandi bo mu Nteko Ishinga Amategeko bo mu bihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa, nko guteza imbere ubwuzuzanye bw’umugabo n’umugore, ibyerekeranye no guteza imbere urubyiruko, ibirebana n’abaturage n’iterambere n’ibindi byinshi bazakomeza kuganiraho.

Emmanuel Maury Umunyamabanga Mukuru w’Inteko ya Francophonie (APF) yavuze ko ari inama ya mbere ibaye nk’imbarutso y’ubufatanye hagati y’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda n’Ubuyobozi Bukuru bw’Umuryango wa “Francophonie inama igiye kwiga kw’ishingiro ry’umuryango w’ibihugu bivuga ururimi rw’Igifaransa, ahazaza hawo n’uruhare ufite muri poritiki mpuzamahanga bakazarebera hamwe ingingo zinyuranye zirimo “Francophonie nk’umuryango n’abaturage”, akamaro k’ururimi rw’Igifaransa mu ruhurirane rw’izindi ndimi ku Isi, kureba icyakorwa cyangwa ibisubizo ‘Francophonie’ ishobora gutanga ku bibazo biri ku Isi, kureba isano iri hagati y’u Rwanda n’Umuryango wa ‘Francophonie’.

Agira ati “Ikindi ni uko nyuma y’iyi nama inteko rusange y’Umuryango wa ‘Francophonie’ n’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda bateguye ibindi bikorwa nk’amahugurwa ku bakozi b’Inteko Ishinga Amategeko y’u Rwanda mu mpera z’ukwezi kwa Nzeri, nyuma mu Kwakira hakaba amahugurwa ku bagize Inteko Ishinga Amategeko bari kumwe n’abandi bo mu Nteko zishinga amategeko bo muri Centrafrique barebera hamwe uburyo bakora ibikorwa byo kugenzura Guverinoma. Nyuma hakazabaho ihuriro ry’Abadepite b’abagore.”

Yakomeje avuga ko inama rusange ya ‘Francophonie’ ihuza Inteko zishinga Amategeko 88 harimo izigera kuri 30 zo muri Afurika ku buryo ifite uburambe ku buryo bahanahana ubunararibonye hagamijwe kuzana ibisubizo bitavuye ku bibazo gusa byo mu nteko bya tekiniki, imikorere ndetse na politiki ahubwo hagatangwa umurongo w’uko ibintu bigomba kumera mu myaka 20 cyangwa 30 iri imbere .

Bimwe mu byo bazigaho harimo ibijyanye n’ubwiyongere bw’abaturage, ibijyanye n’ubucuruzi, uburyo bwo kwinjira muri ‘Francophonie’ muri aka Karere n’akamaro ka buri gihugu muri uwo muryango, ibijyanye n’ibidukikije nk’ihindagurika ry’ikirere n’uburyo bwo kubibungabunga no kureba uruhare Francophonie ishobora kugira yunganira Umuryango w’Abibumbye ndetse na Banki y’Isi n’ibindi.

Mu kiganiro cyatanzwe na Emmanuel Maury yavuze ku mateka y’ururimi rw’Igifaransa kugeza rumenyekanye nk’ururimi mpuzamahanga rukoreshwa muri Poritiki, mu bumenyi no mu burenganzira guhera mu kinyejana cya 17, ku buryo rwabaye ururimi nyarwo rufunguye amarembo kuri bose rukungahaye ku byangombwa byose bikenerwa mu ruhando rw’ibihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa (Francophonie ) kandi mu buryo buhoraho.

Mu kiganiro cyatanzwe na Sheikh Diop Dionne, wigeze kuba Umudepite mu Nteko Ishinga Amategeko mu Gihugu cya Senegal yavuze ku mbaraga z’ubukungu mu mibereho y’ibihugu bikoresha ururimi rw’Igifaransa n’icyakorwa mu ruhando rw’ibyo bihugu, aho yagaragaje ibintu abashoramari bashoramo imari bakongera ubukungu ndetse n’imbaraga umuryango wa ‘Francophonie’ ufite mu bukungu bw’Isi.

Mu kunganira ibyo Sheikh Diop yavuze, Abadepite bavuze ko ‘Francophonie’ yahera mu kwigenga kw’ibicuruzwa bikagera hose, ubwigenge bw’abaturage bwo kujya aho bashaka nta nkomyi, kubahiriza uburenganzira bwa muntu ndetse n’ubufatanye mu burezi kugira ngo hategurwe ejo heza hazaza h’Umuryango wa ‘Francophonie’.

Umwanditsi:

Rutayisire Emile

Tanga Igitekerezo

Email yanyu ntigaragazwa ku rubuga. Amazina na Email ni ngombwa.