19°C , Mostly cloudy | Kigali-Rwanda
HABIMANA AUGUSTIN

Gutanga amakuru ni inshingano za buri muyobozi na buri rwego

Yanditswe na HABIMANA AUGUSTIN

Ku ya 05-03-2018 saa 08:49:10

Mu rwego rwo gufasha abaturage kumenya ibyo bakorerwa n’inzego zinyuranye zaba iza Leta n’iz’abikorera, hashyizweho itegeko ryerekeranye no kubona amakuru. Gutanga amakuru bikaba ari inshingano za buri muyobozi na buri rwego, no kuyabona bikaba uburenganzira bwa buri wese mu gihe bikozwe mu buryo buteganywa n’iryo tegeko.

Nyuma yo gutorwa n’Inteko Ishinga Amategeko, mu igazeti ya Leta nomero ya 10 yo ku wa 11 Werurwe 2013 hasohotse itegeko n° 04/2013 ryerekeye kubona amakuru.

Iryo tegeko ryerekeye kubona amakuru rigamije gutuma abaturage babona amakuru y’ibikorerwa mu nzego za Leta no mu nzego zimwe z’abikorera. Iri tegeko rishyiraho kandi inzira n’uburyo biteza imbere itangazwa n’ikwirakwizwa ry’amakuru.

Nk’uko biteganywa mu ngingo ya gatatu (3) y’iryo tegeko, buri muntu afite uburenganzira bwo kubona amakuru afitwe n’urwego rwa Leta na zimwe mu nzego z’abikorera.  Mu burenganzira bwo kubona amakuru harimo ibi bikurikira: gusuzuma ibikorwa, inyandiko cyangwa amakuru abitse;  kwandika, gufata inyandiko zuzuye, ibice byazo cyangwa kopi zemewe n’ubuyobozi bw’urwo rwego cyangwa amakuru abitse; gufata inyandiko zuzuye cyangwa ibice byazo ziriho umukono wa noteri; kubona amakuru abitswe mu buryo ubwo ari bwo bwose bw’ikoranabuhanga cyangwa mu nyandiko zicapwe zivanywe muri mudasobwa cyangwa mu kindi kintu icyo ari cyo cyose.

Iryo tegeko ariko mu ngingo yaryo ya kane (4), riteganya amakuru atemewe gutangazwa, yaba afitwe n’urwego rwa Leta cyangwa urw’abikorera, iyo ayo makuru ashobora: guhungabanya umutekano w’Igihugu; kubangamira iyubahirizwa ry’amategeko cyangwa ubutabera; gutera ukwivanga mu buzima bwite bw’umuntu bitari mu nyungu rusange; kubangamira ukurindwa kw’amabanga y’ubucuruzi cyangwa ubundi burenganzira bw’umutungo mu by’ubwenge kwemewe n’amategeko ; kubangamira mu ikurikiranwa n’ubutabera k’ubuyobozi bw’urwego rwa Leta cyangwa igihe riteganyijwe.

Iyo amakuru yasabwe yerekeye amakuru abitswe agizwe n’ibice bibiri (2), kimwe gikubiyemo amakuru atemewe gutangazwa, ikindi gikubiyemo ayemewe gutangazwa mu buryo buteganywa n’iryo tegeko, uwayasabye ahabwa ayemewe gutangazwa.

Hashingiwe ku nyungu z’abaturage mu gutangaza amakuru, iri tegeko kandi ritegeka urwego rwa Leta cyangwa urwego rw’abikorera rurebwa n’iri tegeko ko rugomba kumenyekanisha amakuru mu gihe inyungu z’abaturage mu itangazwa ryayo zisumbya uburemere inyungu zo kutayatangaza.

Mu gihe hasuzumwa ibigize inyungu z’abaturage, hagomba kwitabwaho ibi bikurikira: guteza imbere mu nzego za Leta n’iz’abikorera zirebwa n’iri tegeko umuco wo gusobanurira abaturage ibyo zikora; guharanira ko imikoreshereze y’imari ya Leta icungwa kandi igenzurwa neza; kwimakaza ibiganiro mpaka bifite ireme; kumenyesha abaturage ku buryo buhoraho kandi bwuzuye ibibazo byose byugarije ubuzima bwabo, umutekano cyangwa ibidukikije; guharanira ko urwego urwo ari rwo rwose rwa Leta rufite inshingano y’ubugenzuzi ruyuzuza uko bikwiye.

Iri tegeko kandi ritegeka inzego za Leta n’iz’abikorera gutangaza amakuru ya ngombwa akenewe na rubanda rutagombye kuyasabwa.

Mu rwego rwo koroshya ibijyanye no gusaba amakuru no kuyabona, ingingo ya 8 y’iri tegeko itegeka inzego za Leta n’iz’abikorera barebwa n’iri tegeko gushyiraho cyangwa kugena umukozi ushinzwe amakuru kuri urwo rwego no ku ishami ryarwo, iyo rihari, kugira ngo rushobore kugeza amakuru ku bantu bayasaba hakurikijwe iri tegeko ibiteganywa muri iryo tegeko. Iyo umukozi ushinzwe gutanga amakuru adahari, urwego cyangwa ishami ryarwo biteganya umusimbura.

Ku bijyanye no gusaba amakuru, amakuru asabwa n’umuntu ku giti ke cyangwa itsinda ry’abantu mu rurimi urwo ari rwo rwose mu ndimi zemewe n’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda hakoreshejwe imvugo, inyandiko, telefoni, ikoranabuhanga cyangwa ubundi buryo bw’itumanaho bitabangamiye ibiteganywa muri iryo tegeko. Usaba amakuru ni we ugaragaza uburyo yifuza kuyahabwamo. Gutanga amakuru ubundi ni inshingano itagomba ikiguzi, ariko iyo uburyo yifuza kuyahabwamo burenze ubushobozi bw’urwego rusabwa kuyatanga, usaba amakuru yishyura ikiguzi kijyanye n’uburyo ayifuzamo.

Umukozi ushinzwe amakuru iyo ayasabwe, afata ikemezo akurikije ubwihutirwe bwayo. Isabwa ry’amakuru rishobora kwemerwa cyangwa ntiryemerwe. Iyo isabwa ry’amakuru ritemewe, hatangwa ibisobanuro bishingiye ku mategeko.

Inzego z’abikorera zirebwa n’iri tegeko ryo gutanga amakuru ni izikora imirimo ifitanye isano n’inyungu rusange, uburenganzira n’ubwisanzure bwa muntu. Iyo bigaragaye ko amakuru ashakwa ari mu nzego zitarebwa n’iri tegeko, ingingo ya cumi na kane (14) yaryo ivuga ko umuntu uwo ari we wese ubifitemo inyungu ashobora gusaba urukiko rubifitiye ububasha ko rutegeka urwego rw’abikorera rutarebwa n’iri tegeko gutanga amakuru amwe n’amwe hashingiwe ko ayo makuru akenewe kugira ngo arengere ubuzima cyangwa ubwisanzure bwa muntu.

Mu rwego rwo kurengera uwatanze amakuru, ingingo ya cumi na gatandatu y’iryo tegeko (16) isobanura ko nta muntu uhanwa hashingiwe ko yatanze amakuru yabonye mu gihe ababishinzwe batabikoze mu gihe giteganywa n’amategeko, iyo uwo muntu afite gihamya y’uko ayo makuru ari ukuri kandi ko gutangaza ayo makuru biri mu nyungu rusange.

Haramutse hari ugize ikibazo kerekeranye n’uko atahawe amakuru cyangwa hari amakimbirane avutse hagati y’uwasabye n’uwasabwe amakuru, icyo gihe yakwiyambaza Urwego rw’Umuvunyi kuko ari rwo iri tegeko riha inshingano n’ububasha by’umwihariko no kubahiriza ibikubiye byose muri iri tegeko.

Ku bijyanye n’amakuru arambuye kuri iri tegeko  uwayakenera yakwifashisha  itegeko n° 04/2013 ryerekeye kubona amakuru, ryasohotse mu igazeti ya Leta nomero ya 10 yo ku wa 11 Werurwe 2013.

 

 

 

TANGA IGITEKEREZO

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *