22°C , Mostly cloudy | Kigali-Rwanda

CNDH yishimira uruhare yagize mu bwunganizi bujyanye n’amategeko

Yanditswe na Imvaho Nshya

Ku ya 13-01-2020 saa 19:12:27
Perezida wa Komisiyyo y'Igihugu y'Uburenganzira bwa Muntu Madamu Nirere Madeleine

Perezida wa Komisiyo y’Igihugu y’Uburenganzira bwa Muntu (CNDH) Nirere Madeleine, agaragaza ko Komisiyo ya CNDH yagize uruhare runini mu mategeko ajyanye n’ubutabera, ari ajyanye na nshinjabyaha, n’amategeko mbonezamubano.

Nirere agira ati: “Komisiyo yatanze umusanzu wayo mu kunganira inzego mu bijyanye n’amategeko, igira kandi uruhare rufatika mu gukurikirana inkiko Gacaca ari nako igenda ikurikirana uko zikora mu gihugu ndetse no kuvugurura amategeko”.

Nirere avuga ko kuva aho komisiyo ishyiriweho yagize uruhare runini mu gufatanya n’izindi nzego za Leta mu gukemura ibibazo by’abaturage cyane cyane mu bijyanye n’ubutabera.

Nk’uko akomeza abigaragaza, ngo iyi komisiyo yagize uruhare muri gahunda zitandukanye mu kubaka igihugu, kuko mu miyoborere y’igihugu iyo umuturage ahawe uburenganzira bwe, agahabwa ibyo amategeko amwemerera bishimangira imiyoborere myiza.

Nirere kandi ahamya ko komisiyo (CNDH) ikivuka ibibazo by’ubutabera ari byo byazaga ku isonga kubera abantu batandukanye bifuzaga guhabwa ubutabera. Urugero atanga hano ni urwo mu mwaka wa 2018 aho mu bibazo byageraga ku 1 328, muri byo iby’ubutabera birimo no kurangiza imanza byanganaga na 21%.

Yagize ati: “Ibibazo by’ubutabera muri 2018 byari 21%, ibibazo bigera kuri 17.7% byaganishaga mu gusambanya abana, ibyazaga ku isonga muri byo byagarukaga ku burenganzira ku mutungo aho byanganaga 35%, cyane cyane birimo ibyo guhabwa ingurane”.

Nirere atangaza ko Komisiyo yigishije ibyiciro by’abantu bitandukanye ibyerekeranye n’amategeko bagera ku 922 197 harimo abayobozi batandukanye bo mu nzego z’ibanze, Abapolisi, abanyamakuru, sosiyete sivire n’abanyeshuri.

Avuga ko bakoze ubushakashatsi ku mibereho y’abasigajwe inyuma n’amateka, ihohoterwa rikorerwa mu ngo, agaragaza ko nibura buri mwaka bakozemo ubugera kuri butatu.

Uretse ubwo bushakashatsi yanavuze ko bakoze amagenzura atandukanye haba mu bigo by’imfubyi, mu bigo by’abafite ubumuga, barikorera ku bageze mu zabukuru, abarwaye indwara zo mu mutwe, muri rusange ibyo byiciro byose bigenda bagaragaza ibikwiye gukosoka.

Nirere avuga ko Komisiyo ari urwego ruri mu nzego z’imiyoborere kubera ko imiyoborere myiza ijyana n’uburenganzira bwa muntu. Agira ati: “Uburenganzira bwa muntu, ni ubushingiye ku gaciro ka muntu, ku budahungabanywa bwe. Ni uburenganzira bushingiye ku buzima bwa buri munsi tubamo. Mu nshamake uburenganzira buganisha ku bintu 3 ari byo, amahoro, umutekano n’imibereho myiza y’umuturage”.

Nirere avuga ko Komisiyo y’Uburenganzira bwa Muntu yashyizweho nyuma y’imyaka 5 Jenoside ibaye, hari mu 1999, ishyirwaho n’itegeko riyiha inshingano zo guteza imbere uburenganzira bwa Muntu no gukumira ibikorwa by’iyicarubozo cyangwa bitesha umuntu agaciro.

Komisiyo y’Uburenganzira bwa Muntu (CNDH), ni rumwe mu nzego z’igihugu zishyirwaho n’Itegeko Nshinga, ikaba yarateganywaga n’amasezerano y’Amahoro ya Arusha, ishinzwe gukurikirana ibibazo by’ihohoterwa ry’uburenganzira bwa muntu rikozwe n’inzego za Leta, iz’abikorera n’abantu ku giti cyabo.

Umwanditsi:

Imvaho Nshya

Tanga Igitekerezo

Email yanyu ntigaragazwa ku rubuga. Amazina na Email ni ngombwa.