17°C , Partly sunny | Kigali-Rwanda

Abanyarwanda bakiriye neza gahunda yo kugabanya ikoreshwa rya Pulasitiki

Yanditswe na MUKAGAHIZI ROSE

Ku ya Jun 5, 2018 saa 12:18

Minisiteri y’Ibidukikije ikomeje ubukangurambaga bugamije kugabanya ibikoresho bya pulasitiki cyane cyane ibikoreshwa inshuro imwe bigahita bijugunywa nk’imiheha, amasahani, amacupa y’amazi, amacupa y’imitobe, udukombe, amakanya ndetse n’ibindi kuko bigira ingaruka zirimo kwangiza ibidukikije n’ibinyabuzima  muri rusange cyane cyane ibiba mu mazi.

Minisitiri w’Ibidukikije Dr Biruta Vincent , muri Minisiteri ayoboye abakozi ntibagihabwa amazi ari mu macupa ya pulasitiki

Ni igikorwa cyakiriwe neza n’Abanyarwanda aho bavuga ko bamaze kumenya neza ububi bwa pulasitiki kandi bafite ubushake bwo kubahiriza ibyerekeye ibuzwa ryayo ku buryo bazagira uruhare rwo gutuma ikoreshwa ryayo riburizwamo mu mibereho yabo. Bishimiye kandi batewe ishema n’umusaruro ibuzwa ry’amasashi ryagize ku bidukikije, isukura ndetse n’isura y’igihugu.

Minisitiri w’Ibidukikije, Dr. Vincent Biruta asobanura ko uyu munsi harimo hakorwa ubukangurambaga ariko ko nyuma y’ubu bukangurambaga hari n’itegeko ririmo ritegurwa rijyane no kugabanya ikoreshwa ry’ibikoresho nk’ibyo. Avuga ko iri tegeko rizibanda ku bikoresho bikoreshwa inshuro imwe birimo n’ibipfunyikwamo ibicuruzwa nk’ibiribwa n’ibinyobwa.

Avuga ko nyuma y’imyaka icumi itegeko ribuza ikorwa, itumizwa, icuruzwa n’ikoreshwa ry’amasashi ya pulasitiki mu Rwanda, igihe kigeze ngo abantu batere indi ntambwe bareka kwifashisha n’ibindi bikoresho bya Pulasitiki bahereye ku bikoreshwa rimwe gusa bikajugunywa.

Nk’uko abishimangira, ubushakashatsi bwagaragaje ko izi Pulasitiki zikoreshwa inshuro imwe zabaye ikibazo gikomeye aho umwanda wazo wirunze mu nyanja, uyu munsi hakaba hagaragara imfu nyinshi z’inyamamaswa zo mu mazi n’inyoni ziterwa no kurya uduce twa pulasitiki zitashangutse.

Minisitiri Biruta avuga kandi ko umushinga w’itegeko wamaze kuganirwaho ku nzego zitandukanye, igisigaye kikaba ari uko umushinga  ushyikirizwa Guverinoma.

Minisiteri y’Ibidukikije ivuga ko n’ubwo ibi bikoresho bidaciwe burundu, yifuza ko binyuze mu bukangurambaga  abantu batangira gutekereza ku ngamba zo kugabanya ku buryo bushoboka  umubare w’ibikoresho bya pulasitiki bikoreshwa rimwe gusa bigahita bijugunywa  bizwi nka “usage unique.”

Ku ikubitiro, Minisiteri y’Ibidukikije n’ibigo biyishamikiyeho byahagaritse gukoresha uducupa tw’amazi mu nama zabo no mu biro, hagakoreshwa amacupa manini n’ibirahuri.  Abandi bakiriye ubu bukangurambaga vuba cyane ni Minisiteri y’Ubutabera ndetse na One UN.

Ubukangurambaga bwo kurwanya ibihumanya ibidukikije bugiye kwibanda ku kugabanya ibikoresho bya pulasitike bikoreshwa rimwe bikajugunywa (Foto Samuel M)

Umuhuzabikorwa w’amashami ya Loni akorera mu Rwanda (One UN) Fode Diaye asobanura ko Isi yihaye intego  kuva mu mwaka wa 2017 kubera ingaruka mbi z’ibinyabutabire bikoze Pulasitiki ku buzima bwa muntu.

Yagize ati: “Pulasitiki zituma habaho kuziba kw’imiyoboro itwara amazi mu gihe k’imvura haramuka haguye imvura nyinshi rero bikaba bishobora gutuma habaho imyuzure bikagira ingaruka zikomeye ku baturage, ku nyubako, ku nganda n’ahandi. Ingaruka za Pulasitiki ku butaka na zo zishobora gutuma habaho kugabanuka ku musaruro w’ubuhinzi,  ibyo na byo bigatuma habaho gutumbagira kw’ibiciro by’ibiribwa bigatera ikibazo k’imirire mibi.”

Abaturage bamaze kumenya neza ububi bwa pulasitiki

Bamwe mu bikorera ntibahwemye kugaragaza ikibazo k’ibikoresho byo gupfunyikamo ibicuruzwa bidakoze muri pulasitiki  cyangwa mu masashi  bibahenda bigatuma ibicuruzwa byabo na byo bihenda ugereranyije n’ibiva hanze y’u Rwanda cyane cyane mu karere.

Umuhire Saidath, umucuruzi  muri imwe muri ‘alimentation’mu Mujyi wa Kigali  yagize ati, “Nk’imitobe ipfunyitse muri Pulasitiki uba usanga ihendutse ugereranyije n’indi  bagerageza gushyira mu bikarito, ugasanga ikintu gipfunyitse kirahenze kandi bitagombye, ugasanga umuntu aguze ‘emballage’ kandi mu by’ukuri si yo umuntu aba akeneye; habonetse ubundi buryo bwo gupfunyikamo butari pulasitiki buhendutse ni byo byatubera byiza.”

Nubwo hari ababona ko iki kifuzo cya Leta cyo guhagarika ikoreshwa ry’izi pulasitiki zikoreshwa inshuro imwe nk’ikibazo, hari abandi babonamo amahirwe y’ishoramari  no guhanga imirimo mishya, nko kubyaza umusaruro imyanda ya pulasitiki aho kugira ngo ijugunywe ige kwangiza ibinyabuzima ahubwo  ikabyazwa ibindi bikoresho.

Habamungu Wensislas, Umuyobozi w’uruganda ECO Plastic rubyaza imyanda y’amashashi ibikoresho biramba rukaba na rumwe mu nganda 7 zitunganya imyanda ituruka kuri pulasitiki mu Rwanda, avuga ko ikemezo nk’iki ari amahirwe ku bikorera.

Ibikoresho bya pulasitiki amacupa, ibikombe, amasahani, imiheha ni bibi cyane ku bidukikije

Yagize ati: “Niba Leta igaragaje ikibazo cyangwa inzego zibishinzwe zigaragaje ikibazo twebwe tugaragaze igisubizo, urugero nk’amacupa ya Pulasitiki mu Bushinwa bayavanamo ibindi bikoresho bikomeye  kandi by’agaciro nk’indodo bakoresha mu mirimo inyuranye, imyenda ikomeye bajyana muri siporo cyangwa se bakoresha mu kwitabira amarushanwa  y’imodoka. Ino aha na ho abantu bashobora kubona ko bifite akamaro bakabikora.”

Umushakashatsi Karuranga Leonard avuga ko mu  gihe byatekerejweho neza hakaba hariho uburyo buteguye neza bwo kurwanya Pulasitiki hagaragazwa ingaruka mbi zazo ndetse n’ibyazisimbura ku buryo ibiciro  bitabangamira  Abanyarwanda, yumva nta kibazo bikwiye gutera.

Imibare y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye rishinzwe kurengera ibidukikije (UN Environment) rigaragaza ko 80% by’ibikoresho bya Pulasitiki bikoreshwa hirya no hino ku isi bijugunywa mu biyaga, mu migezi, inzuzi ndetse n’inyanja, bikangiza mazi ndetse n’ibinyabuzima biyabamo.

UN Environment kandi igaragaza ko 8% bya Peteroli icukurwa ku isi ikoreshwa mu gukora no gutunganya ibikoresho bya pulasitiki. Ni mu gihe kandi nibura toni 8 za Pulasitiki zitwara miliyari 8 z’amadolari y’Amerika kugira ngo zikusanywe  kandi na bwo zikarangirira mu migezi, inzuzi n’inyanja.

Kurwanya ikoreshwa ry’ibikoresho bikozwe muri Pulasitiki ni yo nsanganyamatsiko yatoranyijwe na LONI mu rwego rwo kwizihiza umunsi mpuzamahanga wahariwe ibidukikije muri uyu mwaka.